Onderzoek
Jan Dirk van der Ploeg heeft voor zijn nieuwe boek onderzoekswerk verricht naar dit omvangrijke thema, dat in onze maatschappij steeds belangrijker wordt. Het traditionele gezin krijgt steeds meer varianten naast zich in de vorm van bijvoorbeeld alleenstaand ouderschap, nieuw samengestelde gezinnen, pleeg- en adoptiegezinnen, gezinnen met twee moeders of twee vaders, éénpersoonshuishoudens, een (echt)paar dat bewust geen kinderen wil, multigenerationele gezinnen, boemeranggezinnen en open gezinnen. Van der Ploeg brengt deze varianten in kaart en doet dat op een veelzijdige en deskundige wijze.
Gezin
De auteur gaat eerst in op de vraag ‘Wat is een gezin eigenlijk?’ en bespreekt verschillende definities, gezinscategorieën, het gezinsfunctioneren en het fenomeen ‘probleemgedrag’. Hij bespreekt de rol van de man en vrouw in het gezin, de invloed van technologische ontwikkelingen op het gezin (internet, sociale media, kunstmatige intelligentie in relatie tot adequate opvoeding) en de invloed tussen rijk en arm op het gezin.
Hij schetst de veranderingen in de rol van de vader. Tegenwoordig neemt een toenemend aantal vaders ook een rol in de zorg voor kinderen op zich. Het aantal fulltime werkende vaders neemt af. Meer vaders zijn tegenwoordig huisman. Hoofdrollen voor vaders zijn: morele gids, steunverlener en rolmodel voor jongens. Kenmerken van betrokkenheid van de vader zijn: onderlinge communicatie, nabijheid, gezamenlijke activiteiten, verantwoordelijkheid, disciplinering en stimulering. Die betrokkenheid verschilt per ontwikkelingsfase van het kind. Bijzonder is dat Van der Ploeg zelfs aandacht besteedt aan het fenomeen ‘postpartum depressie bij partners/vaders’ (p.48).
Thema’s
Van der Ploeg behandelt een scala van onderwerpen: werkende moeders in perspectief (en wat is het perspectief van werkende vaders? – vraag van de recensent), grootouders en hun ervaringen, de impact van echtscheiding (op ouders en kinderen) en op psychosociale problemen, als je er alleen voor staat, stiefmoeders en hun rol, wat is de plek van de stiefvader als nieuwe vader, welke impact heeft de afwezige vader of moeder, opgroeien bij twee moeders of twee vaders, het pleeggezin en het multiproblemgezin. Stuk voor stuk categorieën met hun eigen dynamieken en kenmerken. Voor de ouders zelf en voor de gezinsleden. De auteur gaat uitvoerig in op de specifieke rollen, bijkomende problematieken en de psychosociale impact. In zijn nawoord schrijft de onderzoeker “dat de traditionele gezinnen met kinderen en hun biologische ouders de belangrijkste bouwstenen van de samenleving vormen”.
‘Meer diversiteit in gezinnen: verrijking of verarming’ is een boek, met een rijke beschrijving van diverse samenlevingsvormen, hun verschijningsvormen en hun impact op ouders en kinderen. Soms betekent dat een verarming (grotere psychosociale problematiek), soms een verrijking (meer harmonie en levensgeluk). De schrijver biedt een scala van onderzoeksgegevens en verstrekt een deskundige analyse. Het boek is goed leesbaar, gedegen en aan het eind van elk hoofdstuk is een uitvoerige literatuurlijst opgenomen.
Aanbeveling aan de auteur: vermeld in het trefwoordenregister termen als vader(schap), stiefvaders, patrifocale gezinnen, postpartum depressie, ouderschap. Dat komt de volledigheid ten goede. Het boek biedt een aantal nuttige bijlagen, o.a. over tien dimensies waarop gezinnen met meervoudige en complexe problemen zijn te typeren. Van harte aanbevolen voor de beroepspraktijk van sociaal werkers.
Jan Dirk van der Ploeg (2024) Meer diversiteit in gezinnen: verrijking of verarming?
Amsterdam: Uitg. SWP (205 pp., €29,90) – ISBN 978 90 8560 364 1.
Door Bob de Raadt, auteur Vaderschapskennis, contextueel hulpverlener, eigenaar www.bobderaadt.nl vadercoach, ambassadeur Kenniswerkplaats Pedagogische Basis.
