Komt een land bij de dokter
Michelle van Tongerloo, huisarts in Rotterdam-Zuid- en straatarts bij de Pauluskerk in Rotterdam, heeft een indringend, hartverscheurend en maatschappijkritisch boek geschreven. Indringend, vanwege de ingrijpende, persoonlijke casuïstiek binnen een ontluisterende maatschappelijke context. Hartverscheurend, omdat toenemend individueel fysiek-medisch leed ontstaat door bureaucratie, decentralisatie, complexe regelgeving, marktwerking, overdosering aan hulpverleners en diversificatie van hulpverleningsinstanties: als een moderne verwijsindustrie. Hierdoor ontstaat een soort hulpverleningsrotonde, die veel geld kost, doch de hulpvragende cliënt/patiënt amper soelaas biedt. Maatschappijkritisch omdat ongedocumenteerden (geen paspoort of ID-kaart bezittend, geen geldige identiteitspapieren, onverzekerden) en veelal arbeidsmigranten hun recht op zorg en hulpverlening door omstandigheden verliezen met grote gevolgen van dien. Geen inkomen, geen huis, geen onderdak, amper medische zorg, amper een menswaardig leven.
Bekende problematiek, die ik ook in de geboortezorg en in de academisch-medische wereld van het Erasmus MC ziekenhuis tegenkwam. Kwetsbare zwangeren, ongedocumenteerden, dakloos, zwervend, medisch-sociaal zeer kwetsbaar. Met in hun kielzorg een tiental (of meer) instanties met wie zij te maken hadden. “Een honingraat zonder enige structuur”, zoals de straatarts dat noemt. “Hoe meer problemen, hoe meer professionals”. Stuurloos, onoverzichtelijk, van-het-kastje-naar de muur’’-gestuurd, uitzichtloos. Overlevers!
Personen in een maatschappelijke context
Op basis van de persoonlijke verhalen, die uitvoerig beschreven worden op een meeslepende wijze is het boek in drie delen onderverdeeld: de diversiteit aan problemen (uitbuiting, arbeidsmigratie, economisch daklozen), de oorzaken (ons sociaal vangnet is geen vangnet meer, gebrek aan betaalbare huisvesting, de zorg als verdienmodel wat ten koste gaat van de patiënt, de versplintering van de zorg).
Oplossingen
Tenslotte reikt Van Tongerloo oplossingen aan: particuliere initiatieven die deels hun eigen koers varen en deels samenwerken met bestaande hulpverleningsinstanties. Door de uitzichtloosheid waar haar patiënten mee te maken hebben, gaat de auteur over om persoonlijke verhalen te delen op sociale media. Dit levert bijval op in de vorm van begrip, goederen en financiële middelen. Door crowdfunding kunnen op een doorbrekende manier cliënten geholpen worden met vergoedingen van onkosten, goederen en levensmiddelen. Dit werkt efficiënter, sneller en mensvriendelijker, als dat dit via de reguliere kanalen geregeld kan worden. Er is moed en visie voor nodig om op deze manier in de zorgpraktijk te staan. Van Tongerloo roept op om professionele nabijheid te creëren, om bestaanszekerheid beter te organiseren, om de verzorgingsstaat te verbeteren, om de overheid te laten zien dat het anders (directer, goedkoper, menselijker, adequater) kan.
Zorgzame burgerinitiatieven
Naast het starten van een eigen fonds geeft de auteur pakkende voorbeelden van burgerinitiatieven die aansluiten bij de wijk, de buurt, de directe woonomgeving. Van Tongerloo beschrijft de volgende initiatieven: Team Toekomst, De Verbindingskamer, het Instituut voor Publieke Waarden, Zorgcoöperatie Austerlitz Zorgt, naast het Landelijk Netwerk ‘Nederland zorgt voor Elkaar’. En Het is belangrijk om als sociaal werker van deze gemotiveerde werkwijzen en initiatieven kennis te nemen. Mogelijk werkt dit inspirerend en doorbrekend voor de eigen woon- en/of werkomgeving.
Schokkend en ontluisterend
Het boek is overzichtelijk ingedeeld, makkelijk te lezen, zowel meeslepend als schokkend-ontluisterend. Het toont een ongemakkelijke kant van Nederland. Van Tongerloo laat indringend de complexheid en de machteloosheid zien van dakloosheid en arbeidsmigratie. Bij vrouwen en mannen; bij moeders en vaders. Zij laat ook de veerkracht, creativiteit en het doorzettingsvermogen van mensen zien, ook als zij baby’s en jonge kinderen hebben. Het boek is een pageturner en roept op tot transformaties in hulpverleningsland, want zoals de auteur het noemt: ‘Er komt een land bij de dokter!’ En dat is een rake typering, deze titel. Van harte aanbevolen!
Recensie is geschreven door Bob de Raadt, boekenrecensent, auteur Vaderschapskennis, specialist vaderschap, contextueel hulpverlener, www.bobderaadt.nl
