Existentiële hechtingsrelatie

Dit boek is een indringende boodschap over de essentiële relatie van kinderen met de voor hen verantwoordelijke volwassenen: hun ouders. Wat maakt dat kinderen los van hun ouders komen te staan? En hoe is dat te voorkomen? Wat is de reden dat de invloed van leeftijdsgenoten zo belangrijk wordt?

De dringende oriëntatie op leeftijdsgenoten in plaats van een hechte band met hun ouders is ondermijnend voor de natuurlijke leiderschapsrol van opvoeders. Wanneer oriëntatie op leeftijdsgenoten leidt tot crisis en stress, uit zich dat in gedrag, identiteit, normen en waarden. En dát terwijl kinderen juist die natuurlijke leiderschapsrol van opvoeders nodig hebben als veilige basis (secure base) om zich ten volle te kunnen ontplooien en van hen te kunnen leren.

Dat betekent: geen leiderschap met regels, beloning en straf, maar leiderschap door een hechte relatie. In een warme en (h)echte relatie tussen opvoeder en kind komt alle interactie in een ander licht te staan.
“Een kind moet zijn ouders vertrouwen en op hen kunnen leunen totdat het zelf een eigen persoon is geworden.

Alarmerende analyse

De auteurs werkten aan dit boek vanuit hun eigen expertise. Gordon Neufeld werkt als klinisch psycholoog en Gabor Maté als arts en expert op het gebied van trauma en verslaving. Met hun alarmerende bevindingen willen zij ouders en opvoeders wakker schudden en bewustmaken van hun natuurlijke ouderschapsinstincten. Zij willen dat het ondermijnen van ouderschap stopt en dat wordt voorkomen dat kinderen in de maatschappij vastlopen.

Laat je kind niet los bestaat uit zes uitvoerige delen, stuk voor stuk de moeite waard om te lezen en te overdenken. Deze recensie is te kort om uitgebreid stil te staan bij alle onderdelen; het boek vraagt tijd en energie om goed te bestuderen.

De zes onderdelen zijn:

• Oriëntatie op leeftijdsgenoten en achtergronden in onze cultuur: het belang van betrokken ouderschap. Over misplaatste hechtingen, destructieve instincten en redenen waarom relaties vastlopen.
• Beschrijving van de negatieve gevolgen van oriëntatie op leeftijdsgenoten: het weglekken van pedagogisch gezag, ongehoorzaamheid bij kinderen en de invloed van culturele vervlakking. Daarnaast komen aan bod: conflicten vermijden, onvolwassen gedrag, agressie, de fenomenen ‘pesters en slachtoffers’, seksueel misbruik en weerstand bij kinderen.
• Wat is een gezonde ontwikkeling van het kind: gezonde grenzen stellen en handhaven, discipline en contact houden, er zijn voor je kinderen (bijvoorbeeld ophalen bij feestjes).
• Een voorbeeld van een programma om een blijvende band op te bouwen met je kind, als veilige cocon voor hun volwassenwording: het bouwen aan een nieuwe, adequate hechtingskring.
• Het voorkomen dat kinderen door leeftijdsgenoten worden weggelokt.
• Als ouders je weg vinden in het op hol geslagen digitale tijdperk.

Dagelijkse opvoedpraktijk

Opvoeden is een dagelijkse bezigheid en ouderlijke betrokkenheid stopt nooit: voeden, troosten, begeleiden en sturen. De hechtingsrelatie is vanaf het begin van uitzonderlijk belang: buidelen, emotionele binding, psychische intimiteit, een thuisbasis, een vangnet, een bron van inspiratie.

Als die relatie verstoord raakt en kinderen zich steeds meer aan leeftijdsgenoten hechten, ontstaat een ongezonde ontwikkeling. Een verstoring met grote gevolgen: verwijdering, conflicten, afwijzing, wanhoop en andere destructieve processen. Leeftijdsgenoten kunnen geen onvoorwaardelijke liefde en acceptatie bieden, kennen niet het verlangen om te verzorgen en hebben niet het vermogen zichzelf opzij te zetten ten behoeve van de ander.

Dit negatieve patroon is te doorbreken wanneer ouders handelen vanuit begrip en empathie, vanuit hun basisliefde. Wanneer zij beseffen dat kinderen bij hen willen horen en dat ook willen laten blijken. Geen garanties, maar wel een appèl op ouderlijke reflectie, creativiteit en doorzettingsvermogen.

Dit boek biedt veel stof tot nadenken en geeft ouders een belangrijke handreiking om vanaf de geboorte te werken aan hechte, verbindende en waardevolle ouder-kindrelaties.

Reflectie, (her)bezinning en herstel

Neem de tijd om Laat je kind niet los te bestuderen, processen te herkennen en te herleiden (ook preventief), om als ouders samen sterk te staan en het contact met je kind te bevestigen en waar nodig te herstellen. Dat is alle moeite en zorgen waard, in ieders belang.

De beschreven problematiek is, zeker in onze diverse en complexe cultuur, herkenbaar en bezorgt veel ouders hoofdbrekens. Het herstellen van verstoorde familiebanden – om welke reden dan ook – is een grote uitdaging, juist in het belang van kinderen.

Waardevol en waardenvol

Het boek biedt een duidelijke pedagogische analyse, is pittige kost en vraagt om een actieve, participerende houding van ouders vanaf het begin. Het nodigt uit tot reflectie en tot het verlaten van een positie van machteloosheid en uitzichtloosheid. De auteurs reiken een duidelijk alternatief aan en wijzen een weg naar herstel van de hechtingsrelatie.

Daarnaast bevat het boek een uitvoerig notenapparaat, een nuttig register en – misschien wel het meest praktisch – een heldere verklarende woordenlijst.

Kortom: een waardevol én waardenvol boek. Het Neufeld Instituut Nederland heeft er goed aan gedaan dit boek te vertalen en op de Nederlandse opvoedmarkt te brengen. Beroepsgroepen in de geboortezorg, pedagogische zorg en het sociaal werk kunnen hier zeker hun voordeel mee doen, met name in advisering en ondersteuning van ouders en opvoedende volwassenen.

Aan de slag. Van harte aanbevolen.

Recensie: Gordon Neufeld & Gabor Maté (2004 oorspronkelijke uitgave; 2022: Ned. vert.) Laat je kind niet los – Waarom een hechte ouder-kindband belangijker is dan ooit; Antwerpen: Manteau/Standaard Uitgeverij; 350 pp., €25,99 – ISBN 978 90 223 3865 0.

Door: Bob de Raadt, auteur Vaderschapskennis, vadercoach, eigenaar www.bobderaadt.nl